Học thật, thi thật, đánh giá thật: Siết kỷ cương, xây dựng môi trường giáo dục liêm chính
Gian lận trong thi cử, kiểm tra, đánh giá không chỉ làm sai lệch kết quả học tập mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, sự công bằng trong giáo dục và niềm tin của xã hội. Từ yêu cầu đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo, đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa, quản trị rủi ro và xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính trong toàn hệ thống giáo dục.
Tại Lâm Đồng, Sở Giáo dục và Đào tạo đã cụ thể hóa tinh thần này bằng Công văn số 5765/SGDĐT-QLCL ngày 28/10/2026, yêu cầu các cơ sở giáo dục, đơn vị trực thuộc và UBND các xã, phường, đặc khu đồng bộ triển khai các giải pháp nhằm bảo đảm kết quả học tập, thi cử phản ánh đúng năng lực thực tế của người học, thực hiện nghiêm phương châm “học thật, thi thật, đánh giá thật”.
Từ “chống gian lận” sang quản trị rủi ro từ sớm, từ xa
Điểm đáng chú ý trong Chỉ thị 37/CT-TTg là cách tiếp cận đối với gian lận thi cử được mở rộng. Thay vì chỉ tập trung phát hiện và xử lý khi vi phạm đã xảy ra, các cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục phải chủ động nhận diện nguy cơ, kiểm soát những khâu dễ phát sinh tiêu cực và xây dựng cơ chế phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Tinh thần này cho thấy phòng, chống gian lận không còn được xem là nhiệm vụ riêng của mỗi kỳ thi mà phải trở thành một phần thường xuyên của quản trị giáo dục. Từ việc xây dựng đề, tổ chức coi thi, chấm thi, quản lý dữ liệu đến kiểm tra, đánh giá trong từng lớp học đều phải bảo đảm nguyên tắc khách quan, công bằng, minh bạch và có khả năng kiểm soát rủi ro.
Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng yêu cầu các trường THPT nâng cao trách nhiệm quản lý và giảng dạy, đề cao tính khách quan, công bằng, liêm chính; đồng thời chuyển mạnh từ tập trung phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát chặt chẽ nguy cơ rủi ro trong công tác tổ chức các kỳ thi.
Đây là sự thay đổi quan trọng về tư duy quản lý: một kỳ thi an toàn không chỉ được đánh giá bằng việc “không phát hiện sai phạm”, mà còn phải được bảo đảm bằng hệ thống phòng ngừa đủ chặt chẽ để hạn chế tối đa khả năng xảy ra gian lận.
Liêm chính phải bắt đầu từ nhận thức của mỗi người
Một trong những nguyên nhân dẫn đến sai phạm trong thi cử được Chỉ thị chỉ ra là nhận thức về vai trò, trách nhiệm và ý thức tuân thủ pháp luật của một bộ phận tổ chức, cá nhân chưa đầy đủ. Vì vậy, giải pháp phòng ngừa không thể chỉ dựa vào thiết bị kỹ thuật hay quy trình giám sát mà trước hết phải bắt đầu từ văn hóa liêm chính.
Tại Lâm Đồng, các trường được yêu cầu thường xuyên quán triệt đầy đủ những hành vi bị nghiêm cấm, hậu quả và trách nhiệm pháp lý khi vi phạm đến cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh; đặc biệt chú trọng vào đầu năm học và trước các kỳ thi, kỳ kiểm tra.
Điều này có ý nghĩa quan trọng bởi phòng, chống gian lận không thể chỉ là trách nhiệm của cán bộ coi thi hay cơ quan tổ chức kỳ thi. Khi học sinh hiểu rằng gian lận làm mất đi giá trị của kết quả học tập; giáo viên coi trọng việc đánh giá đúng năng lực người học; phụ huynh không chạy theo thành tích bằng mọi giá, môi trường giáo dục mới thực sự hình thành nền tảng trung thực và bền vững.
Tinh thần “học thật, thi thật, đánh giá thật” vì thế không đơn thuần là một khẩu hiệu dành cho mùa thi, mà hướng đến thay đổi nhận thức về chất lượng giáo dục: kết quả phải phản ánh đúng quá trình học tập và năng lực thực chất của người học.
Đổi mới kiểm tra, đánh giá để hạn chế “học tủ”, chạy theo điểm số
Phòng, chống gian lận cũng được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá.
Theo yêu cầu của Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường THPT phải xây dựng và sử dụng ngân hàng câu hỏi bám sát mục tiêu chương trình, đồng thời đổi mới kiểm tra, đánh giá định kỳ và thường xuyên theo hướng khách quan, có tính phân hóa và đánh giá thực chất năng lực học sinh.
Đây là giải pháp có ý nghĩa lâu dài. Khi câu hỏi chỉ tập trung kiểm tra khả năng ghi nhớ, nội dung dự đoán dễ dàng hoặc lặp lại máy móc, người học có thể tìm cách đối phó bằng học thuộc, học tủ hoặc sử dụng các công cụ hỗ trợ không phù hợp. Ngược lại, một hệ thống đánh giá chú trọng khả năng vận dụng kiến thức, tư duy, giải quyết vấn đề sẽ vừa phản ánh chính xác hơn năng lực người học, vừa thu hẹp “đất” cho các hình thức gian lận.
Chỉ thị của Thủ tướng cũng đặt vấn đề rà soát việc giao chỉ tiêu xếp loại, kết quả thi, kiểm tra, đánh giá trong cơ sở giáo dục, nhằm hạn chế tư tưởng chạy theo thành tích, bởi áp lực về tỷ lệ học sinh khá, giỏi hay tỷ lệ tốt nghiệp nếu bị sử dụng thiếu phù hợp có thể tạo động lực làm sai lệch kết quả thực tế.
Qua đó, phòng, chống gian lận được tiếp cận từ nguyên nhân gốc: muốn có kết quả đánh giá trung thực phải xây dựng một môi trường không dung dưỡng bệnh thành tích.
Công nghệ vừa là công cụ gian lận, vừa là “lá chắn” phòng ngừa
Sự phát triển nhanh của công nghệ đang đặt ra những thách thức mới cho công tác thi, kiểm tra và đánh giá. Các thiết bị điện tử kích thước nhỏ, phần mềm, công nghệ truyền dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và nhiều phương thức kỹ thuật mới có thể bị lợi dụng để gian lận ngày càng tinh vi.
Vì vậy, Chỉ thị 37/CT-TTg yêu cầu tăng cường nghiên cứu, nhận diện các phương thức gian lận mới, nhất là hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo, thiết bị công nghệ cao; đồng thời nghiên cứu, triển khai các giải pháp kỹ thuật nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý.
Tại Lâm Đồng, các trường được yêu cầu rà soát, trang bị và sử dụng các phương tiện kỹ thuật như camera giám sát, thiết bị dò kim loại theo hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo.
Công nghệ vì thế được nhìn nhận ở cả hai chiều: là yếu tố làm xuất hiện những hình thức gian lận mới nhưng đồng thời cũng là công cụ hỗ trợ giám sát, phát hiện và bảo đảm minh bạch nếu được sử dụng phù hợp.
Điểm cốt lõi không phải trang bị thiết bị một cách dàn trải mà phải dựa trên đánh giá nguy cơ, nhu cầu thực tế, tránh hình thức và lãng phí.
Không có “vùng cấm” trong xử lý vi phạm
Một thông điệp xuyên suốt của Chỉ thị là xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong từng khâu của quá trình thi, kiểm tra và đánh giá; thực hiện kiểm tra, giám sát đối với những vị trí có nguy cơ cao và xử lý nghiêm hành vi vi phạm.
Các hành vi can thiệp trái quy định vào kết quả thi, làm lộ đề, sửa điểm, làm giả kết quả, sử dụng công nghệ cao để gian lận, bao che hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn tác động đến kết quả học tập, thi cử đều phải được xử lý nghiêm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Điều này tiếp tục khẳng định một nguyên tắc quan trọng: liêm chính giáo dục không chỉ đặt ra với người học mà còn là trách nhiệm nghề nghiệp và pháp lý của cán bộ quản lý, nhà giáo và những người tham gia tổ chức đánh giá.
Phòng, chống gian lận không dừng lại trong khuôn viên trường học
Một điểm đáng chú ý trong cách triển khai tại Lâm Đồng là trách nhiệm được mở rộng tới chính quyền địa phương.
UBND các xã, phường, đặc khu được đề nghị chỉ đạo lực lượng chức năng nắm tình hình trước, trong và sau các kỳ thi, kiểm tra; kịp thời phát hiện, xử lý hoặc phối hợp xử lý hành vi môi giới, tổ chức gian lận, sản xuất, mua bán, cung cấp hoặc sử dụng thiết bị, phần mềm trái phép phục vụ gian lận thi cử. Đồng thời, địa phương phải chủ động phối hợp với cơ quan công an và ngành Giáo dục khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Cách tiếp cận này cho thấy phòng, chống gian lận thi cử không chỉ là câu chuyện nội bộ của nhà trường. Khi các phương thức gian lận ngày càng có tính tổ chức, sử dụng thiết bị và công nghệ phức tạp, cần sự phối hợp giữa giáo dục, công an, chính quyền địa phương, gia đình và toàn xã hội.
Bảo vệ giá trị thật của giáo dục
Điểm quan trọng nhất của Chỉ thị 37/CT-TTg không nằm ở việc tăng thêm các biện pháp kiểm soát, mà ở mục tiêu xây dựng một môi trường giáo dục trong đó trung thực trở thành chuẩn mực, liêm chính trở thành văn hóa và kết quả học tập thực sự phản ánh năng lực của người học.
Một điểm số cao nếu không phản ánh đúng năng lực sẽ không tạo ra giá trị thực. Một tỷ lệ tốt nghiệp đẹp nhưng không tương xứng với chất lượng học tập cũng không thể trở thành thước đo bền vững của giáo dục.
Vì vậy, “học thật, thi thật, đánh giá thật” cần bắt đầu từ từng bài kiểm tra trên lớp, từng cách giáo viên nhận xét học sinh, từng đề thi được xây dựng khách quan và từng quyết định quản lý không chạy theo thành tích.
Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng yêu cầu các đơn vị, địa phương nghiêm túc triển khai các nhiệm vụ đến cơ sở giáo dục trực thuộc và định kỳ báo cáo kết quả thực hiện.
Khi mỗi nhà trường chủ động phòng ngừa gian lận, mỗi nhà giáo giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp, mỗi học sinh coi trung thực là giá trị của việc học và mỗi phụ huynh tôn trọng năng lực thực chất của con em mình, phương châm “học thật, thi thật, đánh giá thật” mới thực sự đi vào đời sống giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và củng cố niềm tin của xã hội đối với giáo dục.
Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng